Việc ban hành TCVN 9902:2025 mang lại những thay đổi quan trọng trong tư duy thiết kế và quản lý đê điều, đặc biệt là khi hệ thống đê sông đang phải đối mặt với áp lực từ biến đổi khí hậu với các diễn biến lũ lụt cực đoan. Dưới đây là những điểm cốt lõi cần lưu ý trong quá trình áp dụng tiêu chuẩn mới.
1. Thông Số Kỹ Thuật và Kết Cấu Mặt Cắt
1.1. Chiều Rộng Mặt Đê – Bảng 7
Đối với đê đất, việc thiết kế chiều rộng mặt đê phải tuân thủ nghiêm ngặt theo cấp công trình tại Bảng 7 để đảm bảo không gian quản lý và hộ đê.
Bảng 7 – Chiều rộng tối thiểu của mặt đê theo từng cấp công trình
1.2. Đê Kiên Cố Bằng Bê Tông Cốt Thép – Mục 9.6
Một điểm mới đáng chú ý tại Mục 9.6 đối với đê kiên cố bằng bê tông cốt thép là quy định khống chế chênh lệch cao trình: chiều cao đê hoặc chân đê phía đồng không được thấp hơn đỉnh tường quá 2,5 m (Δh ≤ 2,5 m). Chỉ số này có lẽ liên quan đến cảnh quan hơn là vấn đề tổng thể đảm bảo các điều kiện ổn định trượt lật.
Hình 5 – Sơ đồ mặt cắt đê kiên cố bằng BTCT với ràng buộc Δh ≤ 2,5 m
2. Kết Nối và Cảnh Quan Hạ Tầng
Công tác thiết kế hiện nay không chỉ tập trung vào khả năng ngăn lũ đơn thuần. Tại các vị trí giao cắt (Mục 9.4.1.3), yêu cầu về xử lý tiếp giáp đã được mở rộng. Công trình phải đảm bảo sự nối tiếp tốt, ổn định nhưng đồng thời phải đáp ứng cả yêu cầu về kiến trúc, cảnh quan và sự đồng bộ với hạ tầng kỹ thuật xung quanh.
3. Bài Toán Ổn Định và Trình Tự Thi Công
Mục 9.4.2.5 quy định tường chắn sóng chỉ được thi công sau khi thân đê đất đã ổn định. Đây là nội dung cần được phân tích kỹ dưới góc độ chuyên môn:
- Khái niệm “ổn định” cần được xác định rõ là ổn định tổng thể hay dựa trên độ lún cố kết.
- Thực tế tại các vùng nền đất yếu, quá trình cố kết có thể kéo dài nhiều năm.
- Nếu cứng nhắc chờ đợi ổn định hoàn toàn mới làm tường chắn sóng sẽ dẫn đến rủi ro mất an toàn trong mùa lũ khi cao trình chống lũ chưa hoàn thiện.
Do đó, việc xác định thời điểm thi công và các biện pháp bù lún dư cần được đưa vào phương án thiết kế ngay từ đầu.
4. Thay Đổi Trong Phân Cấp Công Trình
Phụ lục A đã có sự điều chỉnh khi loại bỏ tiêu chí lưu lượng lũ thiết kế để phân cấp đê sông. Sự thay đổi này cho thấy tư duy thiết kế đang dịch chuyển sang hướng:
Đánh giá mức độ rủi ro dựa trên đối tượng bảo vệ và tầm quan trọng của khu vực hạ du, thay vì chỉ dựa vào thông số thủy văn thuần túy.
5. Thách Thức Trước Biến Đổi Khí Hậu
Những quy định mới trong TCVN 9902:2025 không nằm ngoài mục đích ứng phó với tình trạng biến đổi khí hậu đang diễn biến phức tạp. Áp lực từ nước dâng, tổ hợp lũ cực đoan và sự thay đổi hình thái dòng sông đòi hỏi các tiêu chuẩn thiết kế phải gia tăng độ dự phòng và tính bền vững.
Việc tuân thủ tiêu chuẩn mới không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là giải pháp chiến lược để bảo vệ hệ thống đê điều trước các hình thái thiên tai bất thường ngày càng xuất hiện dày đặc.
Kết Luận
TCVN 9902:2025 đánh dấu bước tiến quan trọng trong tư duy thiết kế đê sông tại Việt Nam – từ tiếp cận thủy văn đơn thuần sang đánh giá rủi ro tổng thể, tích hợp yêu cầu cảnh quan và ứng phó biến đổi khí hậu. Các kỹ sư thiết kế cần nắm vững những điểm mới này để áp dụng hiệu quả và đảm bảo an toàn công trình.